Państwo Zakonu Frydyjskiego

Fot

Zakon.

Podstawą powstania państwa zakonu frydyjskiego było założenie suwerennego Rycerskiego Zakonu Świętego Leonarda zwanego Frygijskim (później Frydyjskim).

Najpierw powstał zakon rycerski. Korzenie Zakonu wywodzą się od bractwa założonego w Jerozolimie na początku XII wieku po Chrystusie przez zbiegłych, byłych arabskich jeńców, rycerzy, uczestników wypraw krzyżowych. Godłem zakonu był niebieski krzyż na czarnym lub białym polu. Bracia zakonni ślubowali czystość, ubóstwo i posłuszeństwo, a także opiekę nad chorymi, jeńcami, umierającymi i zagrożonymi napadem lub kradzieżą. Pierwszym przywódcą zakonu był Jean de Chateauroux ale autorem Reguły Zakonu był Anzelm z Frygii. Reguła ta nadawała zakonowi charakter rycerski, zgodnie z panującymi wówczas standardami. Zgodnie z regułą zatwierdzoną przez Papieża Lucjusza II - Zakon spełniał dwie podstawowe funkcje: prowadził zbrojną obronę chrześcijan wobec muzułmanów oraz niósł pomoc chorym, rannym i pielgrzymom przybywającym do Ziemi Świętej. Istotną działalnością zakonu był wykup jeńców chrześcijańskich z rąk islamskich.

W 1178 roku książę Gotfryd I de Vermandois ofiarował Zakonowi jako siedzibę miasto Al Numad nad Zatoką Akaba nad Morzem Czerwonym. Zakon zbudował tutaj swoją pierwszą twierdzę i zmienił nazwę miasta na St. Leonard. Po śmierci Jeana de Chateauroux, wielkim mistrzem zakonu został Gotfryd I de Vermandois. Odtąd tytuł ten będą przyjmować wszyscy jego potomkowie. Pierwszą bitwą w jakiej wzięli udział rycerze zakonu była obrona Jerozolimy. Kiedy w 1186 roku upadło Królestwo Jerozolimskie, część zakonu św. Leonarda wycofała się do swojej siedziby na Synaju. Równocześnie do miasta przybywali uciekinierzy z Palestyny, w tym rycerze z innych zakonów. W latach 1178-1195 zbudowany został port i kilkanaście okrętów, w tym jedenaście dużych galer. Miasto i twierdza St. Leonard istniały do 1195 roku, kiedy to upadła twierdza w St. Leonard i zajęli ją Saraceni. Warunki kapitulacji umożliwiły załodze opuszczenie miasta. Książę Jaksa de Visel (1192-1199) rozkazał flocie zakonu aby wypłynęła na Morze Czerwone. Na pokładzie okrętów i łodzi znajdowało się 187 rycerzy zakonnych, 159 innych rycerzy krzyżowców, ponad tysiąc wioślarzy i giermków, 276 żołnierzy – kuszników i 685 kobiet i dzieci. Razem ponad 2 300 osób. Zaokrętowano również 47 koni. Statki popłynęły wzdłuż wschodniego wybrzeża afrykańskiego. Wkrótce po opuszczeniu Synaju armia zakonna wylądowała na wybrzeżu afrykańskim w okolicach Cynty (Al Zintha) i zajęła je bez walki. Od tego momentu rozpoczyna się historia Dominium, vel Księstwa de Visel zwanego frydyjskim, vel Państwa Zakonu Frydyjskiego.

Księstwo i państwo zakonne

Wybrzeże nazwane frydyjskim stanowiło dalekie rubieże chrześcijańskiego królestwa Makurii. Flota zakonna wpłynęła do portu w Cyncie, nikt jej w tym nie przeszkadzał, ani wtedy gdy jej załogi wylądowały na brzegu ani wtedy gdy rycerze i żołnierze uformowali się w oddziały i pod wodzą swoich mistrzów i hrabiów zajmowały poszczególne budynki i fortyfikacje. Nikt nie stawiał oporu za wyjątkiem żołnierzy królewskiej cytadeli, których zresztą szybko pokonano po krótkiej walce. Zginęło ich piętnastu a jeden żołnierz zakonny zmarł wkrótce z odniesionych ran. Wielki mistrz templariuszy Gandalf de Levroux uwięził gubernatora Cynty sprawującego władzę w imieniu króla Makurii Faluta I i obsadził jego pałac templariuszami. Wielki Mistrz Leonardynów Jaksa de Visel zajął pozostałe punkty strategiczne i kategorycznie zakazał krzyżowcom samowoli, gwałtów na mieszkańcach i plądrowania miasta. Kilku spośród tych, którzy dopuścili się haniebnych czynów zaraz kazał powiesić na murach cytadeli. Na drugi dzień po zajęciu Cynty wezwał do siebie znaczniejszych obywateli miasta, dowódcę żołnierzy, przywódców duchownych i gubernatora, którego nakazał templariuszom uwolnić. Oznajmił im, że przejmuje we władanie miasto i okolice. Gubernatora wysłał do króla Makurii by mu to oznajmił a jednocześnie zaproponował mu traktat pokojowy. Przywódcom duchownym, którzy byli kapłanami chrześcijańskiego kościoła Makurii dał do wyboru: przyjęcie zwierzchnictwa i zasad kościoła rzymskokatolickiego bądź opuszczenie ziem księstwa. Podobnie postąpił z możnymi Cynty. Dowódcę żołnierzy przekonał do służby dla zakonu a większość spośród mu podległej załogi cytadeli poddała się władzy Gotfryda II. Wielki Mistrz wydał edykt, w którym ogłosił powstanie księstwa zakonnego ze stolicą w Cyncie bez dokładnego określania granic, których zresztą krzyżowcy nie umieli jeszcze wówczas podać. Wysłane przez zakon oddziały w trzech kierunkach dotarły do miast Beurkia i Zillah na wschodzie, Al Bana na południu (przemianowane wkrótce na Cristo) a na zachodzie do Nazdaru. Wszystkie te miasta ogłoszono jako podległe państwu zakonnemu, El Suf będące siedzibą księcia semirskiego Emassy zamknęło jednak swoje bramy a na murach pojawiły się setki żołnierzy. Jaksa wysłał do księcia Semirów poselstwo z propozycją sojuszu jednak ten został odrzucony.

Jaksa działał bardzo energicznie. Uwolnił wszystkich niewolników jakich znalazł w Cyncie. W lochu Cytadeli przetrzymywano jako zakładnika brata wodza Kordufarów Asmeona, którego nakazał uwolnić i odesłał do Tale wraz ze swoim poselstwem na czele którego ustanowił swojego Wielkiego Szpitalnika, rycerza zakonnego, brata Innocentego, człowieka mądrego i bardzo przebiegłego. Wkrótce okazało się że wybrał mądrze. Innocenty powrócił z Asmeonem wiodącym ze sobą czterystu wojowników Kordufarów i ponad tysiąc pieszych z plemiona Juhów. Na czele 200 rycerzy zakonnych i krzyżowców, 200 kuszników, 1000 żołnierzy z cyntyńskiej cytadeli i 1400 Kordufarów i Juhów wyruszył przeciwko Semirom Wielki Marszałek Nikodem. Do decydującej bitwy doszło na przedpolach miasta El Suf, gdyż samego miasta niepodobna było bronić ze względu na brak dostatecznych murów. Semirowie zostali pobici i zmuszeni do uznania władzy zakonu. El Suf zostało zajęte a wraz z nim Exidor, Semirra, Sampa i El Rzad. W El Suf dokończono budowę murów obronnych i wzmocniono istniejący zamek księcia Semirów osadzając w nim stałą załogę. W Kibre Semirowie stawili silniejszy opór. Pierwsza wyprawa wojsk zakonnych okazała się nieudaną. Semirowie zaatakowali El Rzad jednak dorywcze i bezładne oblężenia nie zdołały złamać oporu krzyżowców, którym po pewnym czasie z odsieczą przybył wódz Kordufarów Nastyk przyprowadzając oddział 700 zbrojnych. Jego pomoc spowodowała, że krzyżowcy nie tylko utrzymali się w zdobytych miastach ale opanowali jeszcze Sur.

W tym czasie otrzymano również odpowiedź od króla Makurii. Król Falut oświadczył, że uzna księstwo zakonne tylko pod warunkiem, że to uzna jego zwierzchnictwo. Wielki Mistrz Jaksa de Visel odmówił przyjęcia władzy Makurii i zaproponował przymierze. Przez długi czas król Falut nie odpowiadał, dopiero po kilku miesiącach jego poselstwo przybyło do Cynty i oświadczyło, że król Makurii zmarł a jego syn, Jan IV zgadza się na traktat pokojowy. Mało stanowcze stanowisko władców Makurii wynikało z ich trudnej sytuacji politycznej: był to już schyłek chrześcijańskich królestw nubijskich, które toczyły bezustanne wojny z sułtanatami Sudanu.

W 1203 roku księstwo zakonne władało obszarem Celty, ziemią Tautyngów, na wybrzeżu do miasta Gison oraz częścią Semirii (do linii miast Kibre i Skinh). W 1204 roku Wielki Mistrz Gotfryd II de Roche en-Ardenne wziął sobie za żonę księżniczkę semirską Julię (Nademidę). Wkrótce Semirowie uznali zwierzchność Gotfryda II i zakon objął w posiadanie pozostałe miasta i wsie ziemi semirskiej. W 1206 roku wojsko zakonne zajęło Ndadę a na wybrzeżu stanęło pod murami Yhr należącym do Jeduhów. Z pomocą Kordufarów i Juhów a także sprzymierzając się z Kihiti zdobyły Yhr, Enach i Sturn. Kordufarzy zajęli Madzeb i Surd a Kihiti miasto Asul. Rok później książę Jeduhów Simsar uznał władzę zakonu i krzyżowcy wkroczyli do Akraku.

Jeszcze w 1208 roku wódz Kordufarów Nastyk wraz ze swoim bratem Asmeonem należał do gorących sojuszników zakonu. Pierwsze nieporozumienia zaczęły się już w 1209 roku, kiedy krzyżowcy zagarnęli miasto Surd. W 1210 roku zawarto traktat pokojowy, w myśl którego wszelkie sprawy między zakonem a Kordufarami miały być załatwiane pokojowo i polubownie. Nastyk założył na obszarze miasta Surd obóz wojskowy, wzniósł mury i zaczął pobierać cła na towary wwożone do księstwa zakonnego przez karawany z południa. W tej sytuacji zakon wystąpił zbrojnie przeciwko Kordufarowi, przyłączając się zresztą do wojny, jaka od pewnego czasu, z przerwami trwała między Kordufarem a Kundami. Nie wiadomo kto i w jakich okolicznościach rozpoczął działania wojenne; niepewna jest też ich chronologia. W każdym razie już w 1216 roku Nastyk zajął Surd i przekroczył Góry Cesarskie zapędzając się pod Enach. Krzyżowcy natomiast szybkim marszem zajęli Gorh przechodząc wcześniej przełęcz w okolicy Dusbana. Według źródeł zakonnych Nastyk nakłonił przeciwko zakonowi Jeduhów, którzy odbili z powrotem swoje miasta. W rękach krzyżowców pozostał tylko Akrak i Yhr. Wysłannicy zakonu jednak nie próżnowali. Zdołali przekonać Kihiti i Juhów aby ci wsparli ich w walce: z pomocą Kihiti zakon stłumił powstanie Jeduhów a Juhowie pokonali Kordufar. Krzyżowcy dotarli przy tym aż do Tale a Nastyk musiał uznać zwierzchnictwo zakonu i wydać swojego syna Maponesa jako zakładnika. We władaniu pozostały mu tylko miasta Annate i Nbakeba. Juhowie zajęli Jakaja i Neye. Na tym działania wojenne zakończyły się na jakiś czas z powodu wyczerpania wszystkich wojujących stron. W 1221 roku nowy Wielki Mistrz zakonu Albert de Avion Visel zebrał wojsko i ruszył na południe przeciwko Juhom. Szybko zdobyto Jakaja a zachęceni odniesionym sukcesem krzyżowcy przystąpili do dalszych podbojów i oblegli Mastuf. Spotkało ich jednak niepowodzenie. Nie udało się opanować stolicy Juhów i oblężenie zaczęło się przedłużać. Niepowodzenie było jednak przejściowe: po przybyciu posiłków z Kihiti i nowych oddziałów Semirów i Tautyngów wyszkolonych przez rycerzy zakonnych w wojskowejszkole w Cyncie, Mastuf padło a Juhowie stracili niepodległość. W 1222 roku w rękach zakonu był już cały Kordufar i ziemia Juhów z najdalej na południe wysuniętym miastem Lowa Lowa gdzie zbudowano twierdzę. Drugą potężną twierdzę zbudowano w wielkiej oazie Obum Karak na granicy z Nobatem. W tej sytuacji podbicie ziemi Kundów i Kihiti nie było już problemem. Najdłużej broniło się miasto Wazr, które zostało zdobyte w 1230 roku. W ten sposób w ciągu niespełna 35 lat od wyruszenia floty zakonnej z St. Leonard powstało księstwo zakonne. Dominium Mistrzów Zakonu Leonarda. W 1228 roku część rycerzy krzyżowców chciała udać się do Palestyny aby wziąć udział w VI krucjacie cesarza Fryderyka II na co nie zgodził się Wielki Mistrz bo osłabiło to państwo militarnie. Książę Jaksa II de Visel („Skała”) powziął wówczas decyzję o sporych zmianach wewnętrznych w kraju, zmodyfikował prawo, zreorganizował administrację i wojsko. Jeszcze w 1224 roku powstała Szkoła Wojskowa w Cyncie, w 1234 roku zaczęto w niej kształcic m.in. tzw. pułki piesze i kuszników. Ukazał się dekret książęcy o szkoleniu żołnierzy, o możliwości spłaty długów i wykupienia się z niewoli poprzez służbę wojskową, o służbie w wojsku kobiet (Zakon św. Wiktorii z Sabiny). W 1233 roku książę poślubił arabską księżniczkę z rodu Tautyngów, Sybillę El Suf. Od tej pory władcami będą ich potomkowie a począwszy od Salima Rogera IV el Suf de Eghezee noszą podwójne imiona – europejskie i arabskie: z rodu Tautyngów. W 1241 roku książę Roger III el Suf przyjmuje tytuł Księcia, Najwyższego Mistrza Zakonów Rycerskich Księstwa Frydyjskiego.